30 Jul 2021

Hukuk Forumu

Notifications
Clear all

MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK FİNAL SINAVI CEVAP ANAHTARI İÜHF 2016 MÖHUK Final Cevapları  

  RSS
(@hukuksebili)
Üye

I. Milletlerarası Usul Hukuku

Soru 1: ATA’nın Türkiye-Ürdün Arasındaki Yatırımların Korunması Anlaşmasına dayanarak başvurduğu ICSID hakkında bilgi veriniz ve başvuru şartlarını anlatınız. (6 puan)

Cevap 1: Yabancı sermaye bakımından ev sahibi ülkenin politik, ekonomik ve hukuki istikrarı büyük önem taşımaktadır. Zira yabancı sermayeli yatırımların büyük kısmı, uzun süreli ve kalıcı yatırımlardır. Bu nedenledir ki ev sahibi ülkenin politik, ekonomik ve hukuki istikrarı sürekli olmalıdır. Diğer yandan devletler de, kendi topraklarında yapılacak yabancı sermaye yatırımlarını kendileri için bir kalkınma aracı olarak görmekte ve bu amaçla teşvik etmektedirler. Ne var ki yabancı sermayeye ihtiyaç duyan kalkınmakta olan ülkelerdeki sosyal, siyasal ve ekonomik istikrarsızlıklar daima yabancı yatırımlar için potansiyel bir tehlike oluşturmaktadır. Bu bakımdan yabancı yatırımcılar ile ev sahibi devlet veya kamu kurum ve kuruluşları arasındaki yatırım uyuşmazlıklarının çözümü için Dünya Bankası tarafından “Devletlerle Diğer Devlet Vatandaşları Arasındaki Yatırım Uyuşmazlıklarının Halline Dair (Washington-ICSID ) Anlaşması” yürürlüğe konmuştur. ICSID anlaşması, devletler ile yabancı devlet vatandaşı gerçek veya tüzel kişiler arasındaki yatırım ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların çözümü konusunda özel bir kurumsal tahkim usulü öngörmüştür. Bir uyuşmazlığın ICSID tahkimine götürülebilmesi için; (1) taraflar arasında ICSID tahkimine gitme konusunda yazılı bir anlaşma bulunmalıdır; (2) uyuşmazlık ICSID Konvansiyonu’na taraf devlet ile diğer bir âkit devlet vatandaşı arasında olmalıdır; (3) taraflar arasında yatırımdan kaynaklanan hukuki uyuşmazlık yani yatırım uyuşmazlığı olmalıdır. Bu şartlardan birinin bulunmaması halinde dava ICSID’e götürülemez. Konvansiyona göre, Konvansiyon hükümlerine göre verilen hakem kararı milli mahkeme kararı niteliğindedir. Dolayısıyla Konvansiyon hükümlerine göre verilen hakem kararı, doğrudan uygulanma yeteneğini haiz olup bu karar için tanıma ve tenfize ihtiyaç duyulmamaktadır.

 

Soru 2: Gerek APC’nin ve gerekse ATA’nın karşı dava kapsamında talep ettiği yabancı hakem kararının tenfizi davalarının yasal dayanağını –şartları da belirterek- açıklayınız? (6 puan)

Cevap 2: Türk hukukunda yabancı hakem kararlarının tenfizi, Türkiye’nin taraf olduğu Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkında 1958 Tarihli New York Anlaşması veya 5718 sayılı MÖHUK hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Sadece, New York Anlaşması’na taraf olmayan ülkelerde verilmiş olup, tâbi olduğu usul bakımından Türk hakem kararı sayılmayan yabancı hakem kararları MÖHUK hükümlerine göre tenfiz edilir. New York Anlaşması’na pek çok devletin taraf olması karşısında MÖHUK’da yabancı hakem kararlarının tenfizine ilişkin olan hükümlerin uygulanma kabiliyeti oldukça azalmıştır. Ancak MÖHUK’un yabancı hakem kararlarını düzenleyen hükümleri esas itibarıyla New York Anlaşması’ndan alınmıştır. Bu anlamda MÖHUK’un ilgili hükümleri, New York Anlaşmasıyla uyum içerisindedir. New York Anlaşması’nda yabancı hakem kararlarının tanıma ve tenfizi şartları sınırlı olarak sayılmıştır. Dolayısıyla hakem kararının tenfizine, bu şartlar dışında yer alan herhangi bir sebeple itiraz edilemez. Şartları; (1) taraflar arasında geçerli bir tahkim anlaşması bulunmalıdır; (2) karar, davalının savunma haklarına riayet edilerek verilmiş olmalıdır; (3) karar, hakemlerin yetkileri içinde verilmiş olmalıdır; (4) hakem mahkemesinin teşkili veya tahkim prosedürü taraflar arasındaki anlaşma hükümlerine –anlaşmada hüküm yoksa- tahkim prosedürünün cereyan ettiği ülke hukukuna uygun olmalıdır; (5) karar, taraflar için bağlayıcı olmalı veya verildiği ülke hukukuna ya da tahkimin tabi olduğu ülke hukukuna göre iptal edilmemiş yahut icrası askıya alınmamış olmalıdır; (6) karar, tenfiz devleti hukukuna göre tahkim yoluyla çözümü mümkün bir uyuşmazlığa ilişkin olmalıdır; (7) karar, tenfiz devleti hukukunun kamu düzenine aykırı olmamalıdır. Bunun yanında, MÖHUK’un 61. maddesi dolayısıyla yabancı hakem kararlarının tenfizi davalarında da uygulanmak durumundaki MÖHUK’un 55(2). maddesinde, davalı, yabancı hakem kararının kısmen veya tamamen yerine getirilmiş yahut yerine getirilmesine engel bir sebep olduğunu öne sürerek davaya itiraz edebilir.

 

Soru 3: Ürdün mahkemelerinin 18 nolu işle ilgili hakem kararını iptal ederken yaptığı türden esasa uygulanan hukukun yeniden değerlendirilmesini, Türk milletlerarası tahkim hukuku ve ilgili konvansiyonlar açısından değerlendiriniz. (6 puan)

Cevap 3: Gerek New York Anlaşması’nda (m. III ve m. V(1)) ve gerekse MÖHUK’da (m. 55/2) mahkemelerin tanıma ve tenfiz davalarında işin esasına giremeyeceği ilkesi (Revision sistemi) benimsenmiştir. Esas konusunda hakemlerin hukuki tavsif ve vakıaları değerlendirme biçimine, netice itibarıyla yaptığı yargılama sonucunda ulaştığı adli hakikate itibar edilmiştir. Bu yasak gereğince, yabancı hakem kararlarının tanıma ve tenfizi davalarında hakemlerin uyuşmazlığa uyguladığı maddi hukuku doğru tayin edip etmediği veya doğru tatbik edip etmediği önem arz etmez. Hâkim ancak Anlaşmada veya MÖHUK’da sınırlı olarak sayılmış bulunan (2. cevapta sıralanan) tenfiz şartları dolayısıyla hakem kararını inceleme yetkisini haizdir. Bu nedenledir ki Ürdün mahkemelerinin yabancı hakem kararındaki esas uygulanan hukuku yeniden değerlendirmesi, hukuka aykırıdır.

 

Soru 4: Karşı davacı ATA’nın, tenfize konu kararı veren hakemlerin avukat-müvekkil ilişkisi içinde bulundukları yönündeki itirazını değerlendiriniz. (6 puan)

Cevap 4: Anlaşmaya göre, hakemlerle taraflar veya onlardan biri arasındaki ilişkiler sebebiyle hakemlerin bağımsız olmamaları, hakem kararının tenfizi talebinin kamu düzenine aykırı sayılabileceği durumlardandır. Hakemlerin bağımsızlığından kasıt, karar verirken onların hiçbir makam, merci, organ veya kişiden emir, talimat, tavsiye veya telkin almamaları veya hususen davanın tarafları ile objektif karar vermeyi engelleyecek ölçüde herhangi bir karar vermeyi engelleyecek ölçüde bir bağ içerisinde olmamalarıdır. Bu teminat sayesinde hakemler adil, bağımsız ve objektif kararlar verebilirler. Bu itibarla yargılamanın temel ve olmazsa olmaz şartını oluşturan bu nitelik herhangi bir şekilde bozulduğunda, verilen karar kamu düzenine aykırı olur. Bu nedenle, şayet ATA’nın iddia ettiği gibi, tenfize konu kararı veren hakemlerin avukat-müvekkil ilişkisi içinde olması, kamu düzenine aykırılık teşkil edebilecektir.

 

Soru 5: Karşı davacı ATA’nın, APC tarafından tenfize konu kararda hükme bağlanan zararı sigortadan ve proje şirketinden tahsil ettiği yönündeki itirazını değerlendiriniz. (6 puan)

Cevap 5: Anlaşmada sınırlı olarak sayılan şartların yanında MÖHUK’un 61. maddesi dolayısıyla yabancı hakem kararlarının tenfizi davalarında da uygulanmak durumundaki 55(2). maddesinde, davalı, yabancı hakem kararının kısmen veya tamamen yerine getirilmiş yahut yerine getirilmesine engel bir sebep olduğunu öne sürerek hakem kararının tenfizine itiraz edebilir. Buna göre, şayet APC, tenfize konu kararda hükme bağlanan zararı sigortadan ve proje şirketinden tahsil etmiş ise, davalı ATA, hakem kararına konu teşkil eden zarar-ziyan veya tazminatın karşılandığı itirazını öne sürerek hakem kararının tenfizine itiraz edebilir.

 

Soru 6: İstanbul mahkemelerinin APC’nin tenfiz davası kapsamında ATA’nın mal ve alacakları üzerinde ihtiyatî haciz kararı vermesi hukuken mümkün ve doğru mudur? (6 puan)

Cevap 6: Türk hukukunda ihtiyati haciz kararı verme yetkisi, ihtiyati haciz talebinin dayanağını teşkil eden alacakla ilgili olarak HMK’daki yer itibarıyla yetkili mahkemelere aittir (İİK m. 50). Bu yetki kuralı, yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda ihtiyati haciz talepleri bakımından Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini de tayin etmektedir (MÖHUK m. 40). Bu çerçevede, İcra İflas Kanunu’nun 257. maddesinde ihtiyati haciz kararı verilebilmesi için gerekli şartlar gösterilmiştir. Buna göre; rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahıslarda olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacakları ile diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş borçtan dolayı yalnızca (1) borçlunun muayyen bir yerleşim yeri yoksa, (2) borçlunun taahhütlerinden kurtulmak için mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya bizzat kaçmaya hazırlanması yahut bu maksatla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunması hallerinde ihtiyati haciz istenebilir. Türk hukukunda tanıma ve tenfiz kararı verilmediği müddetçe, yabancı mahkeme ve hakem kararları Türkiye’de herhangi bir etkiye sahip değildir (MÖHUK m. 50(1)). Gerçekten de tenfiz şartlarını taşıyıp taşımadığı henüz belli olmayan yabancı mahkeme veya hakem kararlarına istinaden, yabancı mahkeme veya hakem kararına konu alacağı muaccel sayıp borçlunun mal varlıklarına ihtiyaten haciz konulması demokratik hukuk devletinde kabul edilemez. Haciz işlemleri, kişilerin malları üzerindeki tasarruf yetkilerini kısıtlamakta, onların ekonomik özgürlüklerini sınırlamaktadır. Bu itibarla, İİK m. 257(1)’e istinaden bir ihtiyati haciz kararı verilebilmesi için vadesi gelmiş bir alacağın bulunması gerekmektedir. Henüz tenfiz edilmemiş ve tenfiz şartlarını taşıyıp taşımadığı yargılama neticesinde anlaşılacak olan bir yabancı mahkeme veya hakem kararına istinaden, tenfiz davasının başında, tenfize konu kararada hükme bağlanan alacak, vadesi gelmiş bir alacak olarak nitelendirilemez. Bir diğer deyişle, henüz tenfiz edilip edilmeyeceği meçhul olan bir mahkeme veya hakem kararına istinaden, yabancı mahkeme veya hakem kararında hükme bağlanan alacağın, vadesi gelmiş alacak olarak kabulü mümkün değildir. Diğer yandan, yabancı mahkeme veya hakem kararının tenfizini isteyen alacaklı, İİK m. 257(2)’deki şartların mevcudiyetini ortaya koyarak her zaman ihtiyati haciz talebinde bulunabilir. Maddenin 2. fıkrası kapsamında, borçlunun tenfiz davasının neticesini boşa çıkaracak şekilde mal ve alacaklarını kaçırma veya gizleme davranışları içinde bulunduğu kanaatine varıldığında, yabancı hakem veya mahkeme kararının tenfizi davasının sonuçlarını teminat almak üzere ihtiyati haciz kararı verilebilir. Dolayısıyla, İstanbul mahkemeleri ancak APC’nin, ATA’nın tenfiz davasının neticesini boşa çıkaracak şekilde mal ve alacaklarını kaçırma veya gizleme davranışları içinde bulunduğunu ortaya koyması halinde İİK m. 257(2) kapsamında ihtiyati haciz kararı verebilecektir.

 


II. Kanunlar İhtilafı

Soru 1: Davacı Bay (Z) ile davalı İsveç şirketi (K) arasındaki garanti taahhüdünden doğan haklar ve borçlar hangi hukuka tâbidir? Olaydaki verileri değerlendirerek açıklayınız. (7 puan)

Cevap 1: Davalı şirketin İsveç’te kurulu olması dolayısıyla uyuşmazlığa konu sözleşme, yabancılık unsuru içermektedir. Yabancılık unsuru içeren bir sözleşmeden doğan ihtilafa uygulanacak hukuku belirlemek için öncelikle bu sözleşmenin, MÖHUK m. 24’e göre sözleşmelere uygulanacak hukuku gösteren genel kuralın mı, yoksa MÖHUK m. 25-29 arasında belirli sözleşme tipleri için getirilen bir kuralın kapsamına girip girmediğine bakmak gerekmektedir. Olaydaki uyuşmazlık, taraflar arasındaki garanti taahhüdünden doğmuştur. Garanti taahhüdünden doğan sözleşmelerde uygulanacak hukukun tespiti bakımından MÖHUK’da özel bir kanunlar ihtilafı kuralına yer verilmediğinden dolayı sözleşmelere uygulanacak hukuka ilişkin genel kural olan MÖHUK m. 24’e göre, taraflar arasındaki sözleşmeye uygulanacak hukuk tespit edilecektir.

MÖHUK m. 24/1 uyarınca taraflar sözleşmeden doğan borç ilişkilerine uygulanacak hukuku seçebilir. Hukuk seçimi, ya açık olmalıdır ya da sözleşme hükümlerinden veya hâlin şartlarından tereddüde yer vermeyecek biçimde anlaşılabilecek mahiyette olmalıdır. Olay incelendiğinde taraflar arasında açık bir hukuk seçiminin söz konusu olmadığı anlaşılmaktadır. Bu minvalde taraflar arasında bir hukuk seçimi olmadığını varsayarsak, taraflar arasındaki sözleşmeye uygulanacak hukuk MÖHUK m. 24/4’e göre belirlenecektir. MÖHUK m. 24/4’e göre, tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları halinde sözleşmeden doğan ilişkiye, o sözleşmeyle en sıkı ilişkili olan hukuk uygulanır. Bu hukuk, karakteristik edim borçlusunun sözleşmenin kuruluşu sırasındaki mutad meskeni hukuku; ticari veya mesleki bir faaliyetler gereği kurulan sözleşmelerde karakteristik edim borçlusunun işyeri, bulunmadığı takdirde yerleşim yeri hukuku, karakteristik edim borçlusunun birden fazla işyeri varsa söz konusu sözleşmeyle en sıkı ilişki içinde olan işyeri hukuku olarak kabul edilir. Ancak halin bütün şartlarına göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması halinde sözleşme, bu hukuka tabi olur.

Olaya dönecek olursak, davacı Bay (Z) ile davalı İsveç şirketi (K) arasındaki garanti taahhüdünden doğan sözleşmenin ticari bir faaliyet kapsamında akdedildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, uyuşmazlığa konu sözleşme ticari veya mesleki faaliyet kapsamında akdedilen bir sözleşme olduğundan dolayı karakteristik edim borçlusunun işyeri hukuku, bulunmaması halinde yerleşim yeri hukuku veya karakteristik edim borçlusunun birden fazla işyerinin bulunması halinde bu sözleşmeyle en sıkı ilişki içinde olan işyeri hukuku uygulanacaktır. Karakteristik edim borçlusunun işyeri hukukunun tespit edilebilmesi için ise, karakteristik edim tabirinden ne anlaşılması gerektiğinin ve hangi tarafın karakteristik edim borçlusu olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Yasal bir tarifi bulunmayan karakteristik edim kavramı, doktrinde sözleşmeyi karakterize eden, sözleşmeye adını ve ağırlığını veren, sözleşmeye damgasını vuran ve hukuki özelliğini veren, diğerine nazaran daha rizikolu konumda bulunan edim olarak tarif edilmektedir. Bu konudaki bir diğer ölçüt ise, para ödenmesine ilişkin edimin karakteristik edim olmayacağıdır. Olayda, davalı İsveç şirketi (K)’nın edimi, garanti taahhüdünde bulunmaktır. Dolayısıyla ana edim yani asıl rizikoyu sırtlanan (K) şirketinin edimi olduğundan dolayı karakteristik edim borçlusu İsveç’te kurulu (K) şirketidir. (K) şirketi İsveç’te kurulu olduğundan, sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk olarak İsveç hukukunun uyuşmazlık konusu sözleşmeye uygulanması gerekmektedir.

Dava konusu sözleşmeye uygulanacak hukuk İsveç hukuku olmakla beraber, MÖHUK m. 24/4 son cümle gereği, sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukukun varlığı halinde bu hukukun uygulanması gerekir. Olaydaki verilere bakıldığında, taraflardan birinin İsveç’te kurulu olduğu ve işyerinin İsveç’te olduğu anlaşılmaktadır. Diğer yandan, davanın Türk mahkemelerinde görülmekte olması, taraflardan birinin Türk vatandaşı olması ve garanti taahhüdünün Türkiye’de imzalanmış olması dolayısıyla söz konusu sözleşmenin Türk hukukuyla daha sıkı irtibata sahip olduğu da savunulabilir. Dolayısıyla sözleşmeyle daha sıkı ilişkili olan Türk hukuku, sözleşmeden doğan bu ihtilafa uygulanabilir.

 

Soru 2: Davalı İsveç şirketinin, garanti taahhüdü ile bağlı olmadığı yönündeki savunmasının hukukî dayanağı nedir? Açıklayınız. (5 puan)

Cevap 2: Davalı İsveç şirketi, İsveç’te kurulmuş bir şirket olduğu ve bu çerçevede İsveç yasaları gereğince ana sözleşmesine aykırı olarak taahhüt altına girmesinin mümkün olmaması nedeniyle, garanti taahhüdünde bulunmaya ehil olmadığını savunmuştur. Türk hukukunda tüzel kişilerin hak ve fiil ehliyetleri, statülerindeki idare merkezi hukukuna tabi kılınmıştır (MÖHUK m. 9(4)). Maddedeki statü tabiri, şirketler bakımından ana sözleşme gibi, tüzel kişilerin ana belgesini ifade etmektedir. Bu bağlamda davalı İsveç şirketi de MÖHUK m. 9(4) uyarınca, İsveç yasaları gereğince ana sözleşmesine aykırı olarak taahhüt altına girmesi mümkün olmadığı için, garanti taahhüdünde bulunmaya ehil olmadığını savunmuştur.

 

Soru 3: Mahkemenin, davalı İsveç şirketinin garanti taahhüdü ile bağlı olduğu yönündeki kararının hukukî dayanağı nedir? Açıklayınız. (5 puan)

Cevap 3: Mahkeme, MÖHUK m. 9(2)’deki işlem güvenliği prensibini uygulamıştır. Buna göre, milli hukukuna göre ehliyetsiz olan kişi, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil ise, yaptığı hukuki işlemle bağlı kabul edilmektedir. Bu nedenle Türk mahkemesi, Türk hukukunda ticarî şirketlerin ana sözleşmelerinde belirtilmemiş olsa bile garanti taahhüdünde bulunabileceği gerekçesiyle, davalının Türkiye’de imzaladığı garanti taahhüdü ile bağlı olduğu sonucuna varmıştır.

 

Soru 4: Mahkemenin kararını doğru buluyor musunuz? İlgili MÖHUK maddesinin getirdiği düzenlemeyi ve (K)’nın bir tüzel kişi olduğunu nazara alarak değerlendiriniz. (5 puan)

Cevap 4: Gerçek kişiler için öngörülmüş olan işlem güvenliği prensibinin tüzel kişilerin hak ve fiil ehliyetlerine uygulanacak hukukun tayini bakımından da uygulanması, tereddüt doğurmaktadır. İşlem güvenliği prensibin ilişkin yasal düzenlemenin lafzı dikkate alındığında gerçek kişilerin hedef alınarak vaz edildiği anlaşılmaktadır. Buna karşılık, doktrinde bu kuralın, tüzel kişiler bakımından da uygulanması gerektiği öne sürülmüştür. Buna göre, statülerindeki idare merkezlerinde gösterilen yer hukukuna göre ehliyetsiz olan bir yabancı tüzel kişi, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre ehil kabul ediliyorsa, yaptığı hukuki işlemle bağlı olacaktır. Yargıtay’ın da bu yönde kararları bulunmaktadır.

 

Soru 5: Türk mahkemesinin önüne gelen uyuşmazlıkta uygulanan yabancı hukukun, Türk hukukundan farklı bir çözüm getirmesi Milletlerarası Özel Hukuk bakımından ne tür sonuçlar doğurabilir? Açıklayınız. (6 puan)

Cevap 5: Yabancı hukukun Türk hukukundan farklı hükümler içermesi, tek başına kamu düzeni müdahalesini gerektirmez. Ancak yabancı hukukun, Türk hukukunun temel ilkelerine, Türk adap ve ahlak anlayışına ve Anayasa’da yer alan temel hak ve özgürlüklere aykırı olması durumunda, kamu düzeninin müdahalesi gerçekleşecektir. Yabancı hukuk hükmünün somut olayda uygulanması ile ortaya çıkaracağı sonuç tahammül edilmez bir durum yaratıyor ise, kamu düzenini açıkça ihlal etmesi sebebiyle yabancı hukuk uygulanmaz. Kamu düzeni müdahalesine istisnai olarak başvurulmaktadır. Her zaman için esas olan, somut olaya yabancı hukukun tatbikidir.

 

Soru 6: Türk mahkemesi yetkili yabancı hukuku temin edebilmek bakımından hangi imkânlara sahiptir? Hukukî konularda bilirkişi yasağını dikkate alarak cevaplayınız. (6 puan)

Cevap 6: Türk mahkemesi, yetkili yabancı hukuku temin edebilmek bakımından şu imkânlara sahiptir: Taraflardan yardım alınabilir. Genel olarak sözleşmelerden yararlanılabilir. (Özellikle “Yabancı Hukuk Hakkında Bilgi Edinilmesine Dair Avrupa Sözleşmesi”) Yabancı elçilik ve konsolosluklar ile, Türk elçilik ve konsolosluklara başvurulabilir. Bilirkişilikten yararlanılabilir. Kural olarak bilirkişilik, hukuk dışı konularda özel ve teknik bilgi için kullanılır. Ancak, “Bölge Adliye Mahkemeleri Adli Yargı Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik” gereği, yabancı hukuk hakkında da bilirkişilik yoluna başvurulabilir.

 


III. Vatandaşlık Hukuku

Soru 1: Kenya hukukunda vatandaşlık, doğum yeri esasına göre kazanıldığına göre; bebek Uhuru’nun vatandaşlığı ne olacaktır? (5 puan)

Cevap 1: Türk vatandaşlığının doğumla kazanılması hallerinden biri olan “doğum yeri” esasına göre vatandaşlığın kazanılması incelenmelidir. TVK m. 8’e göre, Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumundan itibaren Türk vatandaşıdır. Bu düzenlemenin amacı, yabancı ana ve babadan olup da Türkiye’de doğan çocukların, herhangi bir nedenden dolayı vatansız kalmalarını önlemektir. Çünkü bazı devletler vatandaşlığın kazanılmasını toprak esasına dayandırmaktadır. İşte bu yüzden ana ve babalarının vatandaşı olduğu devlet toprak esasına göre vatandaşlık kazandırıyorsa, Türkiye’de doğmakla birlikte ana ve babalarından vatandaşlık kazanamayacak çocukların vatansız kalması tehlikesi doğmaktadır. TVK m. 8’e göre vatandaşlığın kazanılabilmesi için iki şartın gerçekleşmiş olması gerekir: – Türkiye’de doğma şartı: Türkiye’de doğmuş olmakla kastedilen doğumun Türk kara sahasında, hava sahasında veya karasularında gerçekleşmiş olmasıdır. Ayrıca açık denizlerde Türk bayrağı taşıyan gemilerde doğan çocuklar da Türkiye’de doğmuş sayılır. Doğumun Türk savaş gemilerinde veya savaş uçaklarında gerçekleşmesi halinde ise gemi veya uçak bir başka devletin deniz veya hava sahasında bulunsa dahi Türkiye’de doğmuş sayılır. Olayda bebek Uhuru Türk savaş gemisinde doğmuştur. Her ne kadar Kenya devleti karasularında doğmuş olsa da Türk savaş gemisinde doğmuş olduğu için Türkiye’de doğmuş sayılır. – yabancı ana ve babadan doğumla vatandaşlık kazanamama şartı: çocuk doğum esnasında ana ve babasından vatandaşlık kazanamamalıdır. Bu ya ana ve babanın vatandaşı olduğu ülkenin toprak esasına göre vatandaşlık veriyor olmasından ya da ana ve baba ile çocuk arasında soybağı kurulamamasından kaynaklanabilir. Olayda Kenya devleti toprak esasına göre vatandaşlık verdiği için Uhuru Türkiye’de doğmakla beraber anasından vatandaşlık kazanamayacağı için bu şart da gerçekleşmiştir.

 

Soru 2: Uhuru soybağı esasına göre Fransız vatandaşlığını kazanması üzerine Türk vatandaşlığından ayrılmak istemesi halinde, izlemesi gereken yol nedir? Açıklayınız. (5 puan)

Cevap 2: Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kaybı hallerinden “çıkma izni” yoluna başvurması gerekirdi. Hiçbir makamın iznine gerek olmaksızın, kendi iradesi ile seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığından ayrılması mümkün değildir. Çünkü Uhuru 30 yaşındadır ve bu imkân sadece ergin olmadan itibaren 3 yıl içerisinde kullanılabilir. Çıkma izni ile Türk vatandaşlığından ayrılabilmek için; ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, yabancı bir devletin vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak, herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeni ile aranan kişilerden olmamak, hakkında herhangi bir mali ve cezai tehdit bulunmaması gerekir. Olayda Uhuru, 30 yaşında ergin ve ayırt etme gücüne sahiptir. Babasından ötürü yabancı bir devlet vatandaşlığını da kazanmıştır. Diğer şartları da taşıması halinde İç İşleri Bakanlığı’na başvurarak çıkma belgesi alabilir.

 

Soru 3: Uhuru’nun Türk vatandaşlığını kaybetmesinin sonuçlarını açıklayınız. (5 puan)

Cevap 3: TVK m. 28’e göre, doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığından çıkan kişilerin konumu kural olarak diğer yabancılardan farksız olmasına karşın, bu şekilde Türk vatandaşlığından çıkanlara bir takım haklar tanınmıştır. Seçme ve seçilme, muafen araç ve ev eşyası ithal etme ile askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü hariç Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler. Bu kişiler ayrıca bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi olarak asli ve sürekli kamu hizmeti görevinde bulunamazlar. Ancak kamu kurum ve kuruluşlarında işçi veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler. Bu kapsamda bulunan kişilere talep etmeleri koşuluyla “mavi kart” düzenlenip verilebilir. Olayda bebek Uhuru her ne kadar soybağına bağlı olarak olmasa da doğum yeri esasına göre Türk vatandaşlığını kazanmıştır ve TVK m. 28 kapsamına hem soybağı hem de doğum yeri esasına göre Türk vatandaşlığını doğumla kazanan kişiler girmektedir.

 


IV. Yabancılar Hukuku

Soru 1: Anayasa Mahkemesi kararında geçen sınır dışı etme sebebinin dışındaki diğer sınır dışı etme sebeplerinden sadece üç tanesini yazınız. (5 puan)

Cevap 1: Aşağıdakilerden üçünün yazılması gerekmektedir:

  1. 5237 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler
  2. Terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar
  3. Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar
  4. Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar
  5. Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
  6. İkamet izinleri iptal edilenler  İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler
  7. Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler
  8. Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler
  9. Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler
  10. Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan, uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında verilen son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar
  11. İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar

 

Soru 2: Anayasa Mahkemesi kararında uluslararası bir ilke olduğu belirtilen “geri gönderme yasağı” ilkesinin hangi durumlarda uygulama alanı bulduğunu açıklayınız. (5 puan)

Cevap 2: Geri gönderme yasağı, YUKK m. 4’te, 1951 Cenevre Konvansiyonu m. 33’te ve daha birçok yerde bulunan bir uluslararası ilkedir. Geri gönderme yasağı, kişinin ırkı, dini, tabiiyeti, belirli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının ve hürriyetinin tehdit altına gireceği durumlarda uygulama alanı bulur.

 

Soru 3: Türkiye’de kesintisiz en az 8 yıl kanuni ikamet etmiş olanlara verilebilecek ikamet izni türü hangisidir? Bu ikamet izni türüne sahip yabancıların yararlanacağı haklar nelerdir? Belirtiniz. (5 puan)

Cevap 3: Türkiye’de kesintisiz en az 8 yıl kanuni ikamet etmiş olanlara verilebilecek ikamet izni, uzun dönem ikamet iznidir. Uzun dönem ikamet izni sahipleri, askerlik yapma, seçme seçilme hakkı, kamu görevlerine girme, muaf olarak araç ve ev eşyası ithal etme hakları haricinde Türk vatandaşlarının haklarından aynen yararlanırlar. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 41 gereği, taşınmaz edinmede de Türk vatandaşları ile aynı haklara sahiptirler.

Alıntı
Gönderildi : 31/05/2021 4:12 pm
Paylaş: