26 Oct 2021

Hukuk Forumu

Notifications
Clear all

ULUSLARARASI KAMU HUKUKU 2016 BAHAR VİZE FSMVÜ  

  RSS
(@hukuksebili)
Üye

FSMVÜ ULUSLARARASI KAMU HUKUKU 2016 BAHAR VİZE 

 

NOT: Kitaptan ilgili bölümler alıntılanarak oluşturulan bu metin, soruların cevaplarının değerlendirilmesinde yararlanılmak üzere oluşturulmuştur. Öğrencilerden beklenen, kendi ifadeleriyle soruların cevaplarına ilişkin hukuki açıklama ve değerlendirmede bulunmalarıdır.

 

1.     Aşağıdaki uluslararası hukuk kavramlarını açıklayınız! 25 puan

A. Körfez 5 puan

1958 Cenevre Sözleşmesi ve 1982 BMDHS uyarınca Körfezin ağız açıklığı 24 deniz milini aşmamalı ve girintinin yüzölçümü, çapı girintinin ağız açıklığı kadar olan bir yarım daire alanından az olmamalıdır. Bu ölçülerden anlaşıldığı gibi, iç sulardan sayılabilmesi için, körfez basit bir kıvrımdan ibaret olmayıp belirgin bir girintiyi oluşturmak durumundadır. Körfezin ağzı 24 mili aştığı takdirde, körfez içinde iki kıyıyı birleştiren 24 millik hattın içinde kalan kısım iç sulardan sayılır. Bu hat, en geniş alanı kara tarafında bırakacak şekilde çizilecektir. Yukarıdaki ölçülerin aranmadığı, eskiden beri kıyı devletinin tam yetkisi altında sayılan ve böylelikle iç sular rejimine tâbi kabul edilen "tarihsel körfez"ler, kıyı devletinin, başka devletlerin tepkisine yol açmadan, uzun süredir, egemenliğini fiilen kullanmasıyla söz konusu olur.

İç suların rejimi önemli ölçüde örf ve âdete dayanır. Bu statü kara ülkesinin statüsüne en yakını olup, kıyı devletinin genel ve münhasır yetkisi esastır.

 

B. Takımada 7,5 puan

Takımada suları, 1982 Sözleşmesiyle uluslararası hukuka giren bir yeni kavram ve rejimi ifade eder. BMDHS'ni ilk onaylayan devletler takımada devletleri olmuştur. "Takımada devleti", tümüyle bir veya daha fazla takımadadan oluşan ve başka adaları da içine alabilen devlete denir. Bu adalar ve sular coğrafi, ekonomik ve siyasal bir bütün oluşturacak kadar birbiriyle yakın ilişki içindedir veya tarihsel olarak böyle mütalâa edilmelidir.

Halen 30 civarında devlet; örneğin, Endonezya, Filipinler, Fiji adaları, Antigua, Papua, Cape Verde, takımada devletidir.

Değişik bir sınırlama yöntemiyle birlikte kendine özgü bir ek deniz alanı kabul edilmiştir: Devletin iç suları ile karasuları arasında "takımada suları" yer alır. Bu takımada sularının bittiği sınır (takımada esas hatları) özetle aşağıdaki kurallara göre çizilecektir (m.47):

  1. Ada ve kayalıkların en uç noktaları düz çizgilerle birleştirilebilir;
  2. Bu çizgilerin her birinin uzunluğu 100 mili aşamaz. Ancak bazı çizgiler, toplam çizgi sayısının yüzde üçünden fazlası olmamak üzere, 125 mile kadar
  3. Söz konusu alanın içindeki sular kara yüzölçümünün 9 katını aşama-yıp, su ile kara oranı 1/1'den az, 9/1'den fazla
  4. Takımadanın genel biçiminden önemli bir sapma olmamalıdır.
  5. Bu surette diğer bir devletin karasuları açık denizden veya münhasır ekonomik bölgesinden ayrılmamalıdır.

Takımada devletlerinin bu surette çok geniş deniz alanlarına sahip olabilmelerini dengeleyecek bir şekilde, farklı, diğer devletlerin de haklarını gözeten bir rejim kabul edilmiştir. Takımada devleti, bu sularda, deniz tabanı, toprak altı ve hava sahası da dâhil olmak üzere egemenliğe sahiptir. Bununla birlikte, takımada sularının rejimi iç suların ve karasularının rejiminden farklıdır ve kıyı devletinin egemenliği diğer devletlerin haklarını koruma amacıyla daha çok sınırlandırılmıştır.

 

C.    Münhasır ekonomik bölge 7,5 puan

Münhasır ekonomik bölge, esas çizgilerden itibaren 200 deniz miline kadar uzanan, kıyı dev- letinin iktisadî konularda münhasır yetkilere sahip olduğu deniz alanı olarak tanımlanabilir. Böylece 12 deniz mili genişliğinde karasuları varsa, ekonomik bölge 188 miline kadar bir genişlikte olabilir. Kıyıları karşı karşıya veya bitişik olan devletler anlaşma yoluyla, hakça bir çözüme varacak şekilde sınırı belirler. Anlaşamadıkları takdirde, taraflar, Sözleşmenin XV. Kısmındaki çözüm yöntemlerine başvuracaklardır.

Burada egemenlik değil, "işlevsel yetkiler" söz konusudur. Devlet kendiliğinden bu alana sahip bulunmayıp, münhasır ekonomik bölgeyi tesis eden kararını ilân etmelidir.

Münhasır ekonomik bölgede bütün devletler denizden ve havadan geçme özgürlüğünü; su altına boru ve kablo döşeme hakkını korurlar. Bu bakımdan açık deniz rejimi esastır.

Buna karşılık, kıyı devleti belirli konularda münhasır yetkilere sahiptir: Suda, deniz yatağında ve toprak altında doğal kaynakların araştırılması ve elde edilmesi konusunda egemen yetkilere sahip bulunan kıyı devleti, özellikle aşağıdaki konularda diğer devletlerin faaliyetlerini düzenleyebilir, tamamen men edebilir:

  • Yapay ada ve tesislerin kurulması;
  • Bilimsel araştırma yapılması (buna karşılık doğal kaynakların elde edilmesine yönelik olmayan, herhangi bir delinme ve kirlenmeye yol açmayan insanlığın yararına bilimsel araştırmalar, olağan koşullarda keyfi olarak reddedilmemelidir, 246);
  • Avlanacak balık miktarının belirlenmesi;
  • Deniz ortamının korunması (m.220) ve canlı kaynaklara ilişkin (m.73) düzenlemelere uyulması konusunda kıyı devleti ayrıca izleme ve polis yetkilerine de

Ancak, kıyı devletinin ihtiyacını veya avlanma gücünü aşan canlı kaynaklardan bazı koşullarla daha az avantajlı bölge devletlerinin anlaşmalar yoluyla yararlandırılması da öngörülmektedir (özellikle, m.62/3, m.70).

 

D.    Kıta sahanlığı 5 puan

Coğrafi olarak karanın deniz altında devam eden doğal uzantısıdır; hukukî olarak ise, karasularının ötesinde başlayıp belirli bir uzaklık ve derinliğe kadar giden deniz tabanı ve toprak altını ifade eder. Gerçekten, deniz, kıyıdan açıklara doğru tedricen derinleşip, 200 metre derinliğe indikten sonra keskin bir yamaçla büyük derinliklere inilir. Coğrafî anlamda kıta sahanlığı, kıyı çizgisi ile bu dik yamacın başladığı yer arasındaki deniz tabanı ve toprak altından oluşur.

Hukukî yönden kıta sahanlığı, karasularının bittiği yerden başlamaktadır; genişliği konusunda ise mevcut yoğun tartışmalar sonucunda bazı uzlaşmalara varılmıştır:

  1. Cenevre Kıta Sahanlığı Sözleşmesinde

Sözleşmede benimsenen çifte kriter uyarınca, kıta sahanlığı, kıta ve ada açığındaki deniz 200 metre derinliğe ulaşıncaya kadar; daha sonra da kaynaklardan yararlanılabileceği derinliğe kadar uzanır.

  1. BM Deniz Hukuk Sözleşmesi

Bir siyasî uzlaşma metni olan BM Deniz Hukuku Sözleşmesinde doğal kıstaslarla sayısal ölçüler bir arada kullanılıp, kombine edilmektedir: Doğal kıstasa göre, kıta sahanlığı kıyı devletinin kara ülkesinin doğal uzantısı olan deniz yatağının kenarına kadar uzanır.

Ancak, doğal kıta sahanlığı, esas hatlardan itibaren 200 deniz milinden kısaysa, 200 mile kadar uzanır; bu ölçüyü aşıyorsa, 350 mili geçmemek üzere 2500 metre izobattan itibaren 100 mili aşmayan bir çizgiye kadar uzanır. Böylece, kıyı devletlerinin deniz yatağının coğrafî durumu ne olursa olsun 200 millik bir "kıta sahanlığı"na sahip olması ve coğrafî durum elverirse daha geniş bir kıta sahanlığı olabilmesi, artık bir örf ve âdet kuralı sayılabilir.

Kıyıları karşı karşıya veya bitişik olan devletler arasında sınırlandırma anlaşmayla belirlenir. Anlaşma yapılamadığı takdirde sınırlamada hakça çözüm aranmalıdır (m.83/1).

Herhangi bir ilâna gerek olmaksızın her devlet, kendiliğinden, kıta sahanlığı üzerinde işlevsel egemen haklara sahiptir

Kıyı devletinin açık izni olmadan kıta sahanlığındaki doğal kaynaklar araştırılamaz ve elde edilemez. Kıyı devleti bu faaliyetleri dilediği gibi düzenler; özellikle sondaj gibi etkinlikler iznine bağlıdır.

Bilimsel araştırmalar bakımından, kıta sahanlığının delinmesi, yapay ada kurulması gibi faaliyetler ve kaynakların elde edilmesini ilgilendiren araştırmalar izne tâbidir.

Kıyı devletinin hakları işlevsel olup, kıta sahanlığının keşfi ve doğal kaynakların elde edilmesiyle sınırlıdır. Kıyı devleti yapay ada ve tesisler kurup, çevrelerine en çok 500 metre yarı çaplı güvenlik alanları kurma yetkisine sahiptir.

Diğer devletlerin kıta sahanlığı üzerindeki sularda ve havadaki hakları devam eder ve böylece:

  • Münhasır ekonomik bölge ilân edilmemişse, deniz kaynaklarım (balık gibi) serbestçe elde edebilirler;
  • Bütün durumlarda tam bir geçiş ve uçuş serbestliği vardır.
  • Boru ve kablo döşenebilir; 1982 Sözleşmesine göre, boru hattının plânı kıyı devletine tasdik ettirilir ve kıyı devletinin bu konuda haklarına halel getirilmez. Denizin kirlenmesi konusundaki kıyı devletinin önlemleri de saklıdır.

 

2.     Milletler Cemiyeti ile Birleşmiş Milletler Örgütü arasında ne tür bir ilişki söz konusudur? Bu ilişkinin uluslararası hukuk açısından bir halefiyet (ardıllık) ilişkisi olup olmadığınızı tartışınız! 35 puan

Genel olarak Birleşmiş Milletler ile Milletler Cemiyetinin arasında iki örgütün aynı şartlar altında ve benzer hedeflerle kurulmasına dayanılarak ardıllık ilişkisi olduğu söylenmektedir. Her iki örgütün arasındaki ilişkinin gerçekte ne olduğunun tespit edilmesi için, bunların arasında somut olarak fonksiyon, hak ve sorumluluk aktarımı olup olmadığının ortaya koyulması gerekmektedir

Tarihsel olarak Milletler Cemiyeti BM’in öncüsüdür ve siyasi bakış açısıyla bakıldığında BM uluslararası hukukta Milletler Cemiyetinin yerine geçtiği söylenebilir, ancak BM asla Milletler Cemiyetinin hukuken devamı değildir. Ne BM Sözleşmesi, ne Dumberton Oaks protokolü, ne Milletler Cemiyetinden ve ne de onun kurucu anlaşmasından hiçbir şekilde ardıllıktan bahsedilmemektir. Ancak hak, sorumluluk ve fonksiyon aktarmak amacıyla aralarında bazı sözleşmeler yapılmıştır.

Milletler Cemiyetinin 21. Oturumunda (8.-17.04.1946) Finans Komisyonunda “Milletler Cemiyetinin feshedilmesi kararı önerildi. 18.04.1946 tarihinde toplanan Milletler Cemiyeti Genel Kurulu da bu öneriye uyarak fesih kararı aldı. Fesih kararında BM Sözleşmesinin girişine atıfta bulunulmuş ve BM Sözleşmesinin aynı hedeflerinin olduğu ifade edilmiştir. Bu atıf Milletler Cemiyetinin kurucu anlaşmasının artık onun hedeflerine ulaşmada yetersiz ve gereksiz olduğunu belgelemiştir. Bu karara göre Milletler Cemiyetinin yerine getirmesi gereken hedefleri artık BM örgütü tarafından yerine getirilecektir.

Bu fesih kararda yine Milletler Cemiyetinin malvarlığının devrinin nasıl olacağının planı da karara bağlanmıştır. Bu plan BM Genel Kurulu tarafından aynı şekilde kabul edilmiş ve karara bağlanmıştır.19.07.1946 tarihinde her iki örgütün temsilcileri Cenevre’de buluşarak bu malvarlığı aktarımının nasıl olacağına dair Sözleşme yapmışlardır. Her iki Örgüt arasında yapılan malvarlığının aktarılması anlaşması, bir hediye anlaşmasına benzemektedir. Bu sözleşme her iki örgüt mevcut iken ve iki eşit taraf arasında imzalanmıştır.

Sözleşmeyle devralınan fonksiyonlardan bir diğeri ise Milletler Cemiyeti ile Güney Afrika arasında Namibya hakkında yapılan manda sözleşmesinin BM tarafından sürdürülmesi sözleşmesidir. BM Sözleşmesinin 80.maddesine göre Genel Kurulun manda sözleşmesinin denetimini üstlenebilmesi ve bu konuya yönelik olumlu irade beyan etmesi Uluslararası Adalet Divanının bu alana ilişkin esaslı bir karar verebilmesine etkili olmuştur. Yine Manda Sözleşmesinin statüyü belirleyen maddeleri de önemli rol oynamıştır.

Her iki örgüt arasındaki bir başka fonksiyon aktarımı olan konu, Uluslararası Adalet Divanı, Statüsünün 36 V, 37 ve 75-78.maddelerine göre Uluslararası Sürekli Adalet Divanı önünde görülmekte olan davalara bakabilecek olmasıdır. Bu düzenlemeye dayanarak hak ve sorumlulukların aktarıldığından bahsedilemez. Zaten Uluslararası Adalet Divanı yeni bir Statüyle kurulmuştur.

Bu açıklanan konular haricinde iki örgüt arasında hak ve sorumluluk aktarımı olmamıştır. Dahası BM Genel Kurulunda alınan bir kararla, Milletler Cemiyetinin siyasi fonksiyonlarının üstlenilmeyeceği açıkça ifade edilmiştir. Hatta BM, Milletler Cemiyeti çalışanlarıyla mevcut iş sözleşmelerini devam ettirmemiş, sorumluluklarını üstlenmemiş, çalıştırmak istediği personelle yeni bir anlaşma yapmıştır. Bu her iki Örgütün aynı hukuki şahsiyet olmadığını ortaya koymaktadır. Hak ve sorumluluklar bir uluslararası örgütten diğerine aktarılmamıştır. Yoksa mevcut sözleşmelerin yeniden yapılması aynı hukuki şahsiyette gereksiz olurdu. Mevcut anlaşmaları BM’in feshetmesi gerekirdi.

Bu sebeplerden ötürü BM Milletler Cemiyetinin devamı olmadığı ortaya çıkmaktadır. Ancak başta da belirtildiği gibi doktrinde çeşitli konularda gelişen uygulama ve Uluslararası Adalet Divanının içtihadına atıfla BMÖ’nün siyasal konularda da Milletler Cemiyetinin ardılı sayılabileceğine ilişkin bir görüş de bulunmaktadır.

 

3.     Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi uyarınca zararsız Geçiş Hakkıyla bağdaşmayan hareketleri açıklayınız! 20 puan

(Zararsız geçiş hakkının tanımı ve açıklaması - ek puan)

BMDHS m.19 uyarınca zararsız geçiş hakkıyla bağdaşmayan eylemler:

  • Kıyı devletine karşı kuvvet kullanma tehdidi veya kullanımı;
  • Askeri her türlü manevra ve deneme; uçak ve başka aygıtların gemiden kalkıp inmesi, fırlatılması;
  • Kıyı devletinin savunma ve güvenliğine ilişkin bilgi toplama ve propaganda;
  • Kıyı devletinin mevzuatına aykırı olarak yük ve insan indirilip bindirilmesi;
  • Denizin kasten ve önemli biçimde kirletilmesi;
  • Balık avlama;
  • Her türlü araştırma;
  • Kıyı devletinin tesis ve teçhizatına zarar verecek, işleyişini engelleyecek faaliyetler;
  • Geçişle doğrudan ilgisi olmayan her türlü faaliyetler

 

4.     Bayrak Yasası İlkesi ve bunun istisnalarını açıklayınız! 20 puan

Açık deniz herhangi bir devletin ülkesel yetkisi altında olmadığına göre, burada seyreden gemi ilke olarak bayrağını taşıdığı devletin münhasır yetkisindedir (flag law; droit du pavillon). Bu yetki ise, geminin uyrukluğu dolayısıyla devletin kişisel yetkisine dayanır.

Böylece gerek hukuk, gerekse ceza ve idare bakımından gemi bayrak devletinin yargısı altındadır. Her devlet ancak kendi bayrağını taşıyan gemiler üzerinde yetki kullanabilir; başka bir bayrağı taşıyan gemiler üzerinde yetkisi yoktur. Bayrak yasası ilkesinin başlıca sonuçları, gemide bayrak devletinin yasalarının uygulanması; kaptanın, açık denizde devlet adına yetkiler kullanması ve öteki devletlerin bu gemilere müdahale edememesidir.

(Bozkurt-Lotus Davası – ek puan)

Açık denizde seyreden gemilerin münhasıran bayrağını taşıdığı devletlerin yetkisi altında bulunduğuna dair kuralın çeşitli istisnaları vardır. Dolayısıyla, açık denizde bulunan yabancı gemilere bazı hâllerde başka devletlerin bayrağını taşıyan resmî gemilerce de müdahale edilebilmektedir. Bir kere, savaş hâli ayrı mütalâa edilir; ayrıca, yapılan andlaşmalar saklıdır ve özellikle uygulanacak yasa bakımından devletler hususî hukuku kuralları dikkate alınır.

Daha spesifik istisnalar mevcuttur (BMDHS, m. 110): deniz haydutluğu, köle ticareti ve uyuşturucu kaçakçılığı şüphesi, izinsiz yayın hâllerinde ve tâ-biiyetsiz gemilerde, savaş gemileri ve diğer yetkili devlet gemileri tarafından bayrak ve belgeleri inceleme ve ziyaret hakkı mevcuttur. Bazı hâllerde (deniz haydutluğu; izinsiz yayın hâlinde yayının yöneldiği devlet tarafından) ayrıca yargı yetkisi de bulunur.

Daha kapsamlı bir istisna ise meşru müdafaadır. Bununla birlikte, genelde meşıu müdafaaya dayandırılan uygulamalar tartışmalı olduğundan, bu konu deniz hukuku sözleşmelerinde düzenlenmemiştir. Barış zamanında meşru müdafaaya dayanan müdahalelerin somut bir örf ve âdet kuralı olarak belirlenmesi zordur.

(Kesintisiz izleme hakkı – ek puan)

Alıntı
Gönderildi : 26/05/2021 12:54 pm
Paylaş: